Beste leden,

Het is weer zover. Wij, als bestuur van de Venlose Weer- en Sterrenkundige Vereniging, bieden jullie met genoegen het nieuwe programma aan voor het komende seizoen 2009-2010. Het is een bijzonder seizoen, want in april 2010 bestaat onze vereniging 45 jaar. Aan vitaliteit heeft de vereniging nog niets ingeboet. Wij zijn nog steeds actief in een breed spectrum van weer- en sterrenkunde, ruimtevaart en geologie. Natuurlijk heeft er een verschuiving van de activiteiten plaatsgevonden en hebben ze een andere prioriteit en lading gekregen. De grootste verschillen tussen nu en 45 jaar geleden zijn de gebruikte telescopen en de manier van presenteren van de voordrachten.
In 1965 was een 7,5 cm lenzenkijker met een simpel achromaatje al een joekel. Als deze ook nog op een parallactische montering stond was men de koning te rijk. Nu hebben sommige leden die een superrefractor met een 17,5 cm apochromatische lens, die ook nog geplaatst is op een montering die automatisch elke plekje aan de hemel weet te vinden. Dat zijn instrumenten die destijds net zoveel kostten als een huis. En dan hebben we het nog niet gehad over spiegelkijkers. Wie herinnert zich niet de 7 cm Newtonkijkertjes en was toen niet oertrots op een 11 cm instrument? Nu hebben enkele leden een telescoop met een spiegeldiameter van bijna een halve meter in hun achtertuin. Dat was in die tijd ondenkbaar. Ondanks dit instrumentele geweld verbazen we ons toch niet meer als voorheen over het mooie aan het firmament. Devaluatie van de fascinatie over het hemelse gebeuren? Neen! We zijn verwend geraakt door al die mooie plaatjes die de Hubble telescoop in de laatste twee decennia heeft gemaakt. Dit magnifieke instrument heeft pas zijn allerlaatste onderhoudsbeurt gehad. Over enkele jaren wordt deze 2,5 meter ruimtetelescoop tot schroot verklaard en zal ze niet lang daarna in de atmosfeer verbranden. Maar niet getreurd: er is een nieuwe telescoop onderweg, die nog groter en nog beter is en die zeker die nog indrukwekkendere beelden naar de aarde zal sturen. Ik had bijna seinen getypt; 45 jaar geleden heette dat zo. . . .
We zijn ook verwend geraakt door de kwaliteit van de voordrachten. Nog steeds geven beroepsastronomen en gevorderde amateurs op enthousiaste wijze indrukwekkende voordrachten voor onze leden. Was het toen vaak een monoloog waarnaar iedereen muisstil luisterde en zich vergaapte aan zwart/wit dia’s en grafiekjes die met krijt op het bord life werden getekend, in 2009 kijken we naar kleurrijke, digitale presentaties met animaties, special effects en internetfilmpjes. De toehoorders vragen en reageren direct tijdens de voordrachten. Toen ongehoord, nu heel gewoon. De tijden zijn veranderd, maar wat wil je ook . . . . 45 jaar! We hebben nu nog geen feestje, dat doen we pas met de 50! 10 cm

10 cm Polarex met 60 mm volgkijker

Programma 2009-2010

We hebben ook dit jaar een interessant programma samengesteld. Anders dan anders staan er nu twee in plaats van één weerkundige voordracht op het programma. Of dit de weergoden gunstig stemt, zodat we een goed waarneemseizoen krijgen, is twijfelachtig. Als dat zo was, dan plannen we voortaan alleen maar weerkundige voordrachten.

We beginnen het seizoen natuurlijk met de Perseïden-actie op 11 augustus. Dit jaar geen traditionele barbecue en ook geen Limburgse avond. Nee, we halen het eten buitenshuis en kiezen daarbij voor een chinees buffet. We nemen hiermee Elly een hoop werk uit handen. Helaas hangt er nu een iets ander prijskaartje aan. De exacte prijs kunnen we nog niet geven, omdat de prijs van het buffet afhangt van het aantal deelnemers. De kosten zijn ongeveer 22,50 Euro per persoon, inclusief drank. Opgave uiterlijk 8 augustus. Er is reeds een afzonderlijke uitnodiging verstuurd. Meer info op verzoek.

We beginnen het lezingenseizoen op 25 september met een voordracht door Marcel Haas, met als titel “ Het ontstaan van sterrenstelsels: van waarneming tot simulatie”. Zijn inleiding luidt als volgt: Wij wonen in een sterrenstelsel dat de Melkweg wordt genoemd. Om ons heen zien we nog tientallen vergelijkbare broertjes en zusjes van de Melkweg, maar ook zien we sterrenstelsels die in slechts weinig opzichten op de Melkweg lijken. Om erachter te komen hoe deze enorme verscheidenheid aan sterrenstelsels is ontstaan (uit een erg homogene begintoestand in het heelal!) kijken we op twee verschillende manieren naar de processen die belangrijk zijn voor de vorming van sterrenstelsels. In de eerste plaats kunnen we door het doen van gedetailleerde waarnemingen aan sterrenstelsels, zowel dicht bij huis als diep in het heelal, veel leren over de evolutie van sterrenstelsels: hoe komen zware sterrenstelsels aan hun enorme massa? Waarom vormen de meeste zware sterrenstelsels nauwelijks jonge sterren meer, terwijl hun lichtere soortgenoten dat vaak nog wel doen? Aan de andere kant proberen we met behulp van computersimulaties op grote supercomputers te simuleren hoe sterrenstelsels zijn uitstaan, vanaf vlak na de Oerknal tot nu. We stoppen in die simulaties een beschrijving van zoveel mogelijk processen, waarvan we denken dat ze een belangrijke invloed hebben op de evolutie van sterrenstelsels. Denk daarbij aan: donkere materie en de zwaartekracht die deze materie doet samenklonteren, het gas in het heelal, wat door de zwaartekracht eveneens wordt samengeklonterd, stervorming (waarbij gas onder hoge dichtheid wordt omgezet in sterren), de effecten van de evolutie van die sterren, zoals supernova explosies, het verrijken van het interstellair gas met metalen die in de sterren zijn gevormd, jets bij superzware zwarte gaten, enzovoorts.

De vergelijking tussen waarneming en simulatie leert ons ten slotte nog het meest. Een waarneming is een heel indirecte afspiegeling van alle fysische processen die zich afspelen in de sterrenstelsels, maar de waarnemingen vormen uiteraard wel de ultieme test voor de simulaties. Marcel Haas

Marcel Haas is een bijzondere spreker: Al toen Marcel een klein jongetje was begon zijn fascinatie voor de sterrenkunde. Op jonge leeftijd verslond hij boeken over sterrenkunde en tuurde hij tijdens heldere nachten met zijn telescoopje uit het raam naar de sterrenhemel. Toen in 2001 de KNVWS 100 jaar oud was, kwam hij voor het eerst in aanraking met de professionele sterrenkunde: Marcel won met een waarneemvoorstel een reis naar de Very Large Telescope in Chili en mocht aldaar de voorgestelde waarnemingen uitvoeren op 's werelds grootste spiegeltelescoop. Na een studie van 5 jaar behaalde hij zijn Master of Science titel aan de Universiteit Utrecht op een onderzoek naar de evolutie van sterrenhoop-populaties. Momenteel is hij in Leiden bezig met zijn promotieonderzoek, waarin hij aan de hand van computersimulaties kijkt naar de vorming en evolutie van sterrenstelsels.

De tweede voordracht van het seizoen is weerkundige. Ze wordt op 30 oktober gehouden door Arnold Kip, vice-voorzitter van de Weer- en Sterrenkundige Kring Thales in Zwolle. De titel van de voordracht luidt: Meteorologische aspecten van het ballonvaren.
Op 21 november 1783, dus meer dan twee eeuwen geleden, ging in Parijs de eerste heteluchtballon de lucht in met aan boord Pilâtre de Rozier en de Markies d’Arlande. Uitvinders van deze ballon waren de gebroeders Montgolfier, papierfabrikanten in Annonay. Slechts tien dagen later maakte professor Charles zich lichter dan lucht; hij steeg op met een zelfgemaakte gasballon die gevuld was met waterstof. Sindsdien heeft de mens geholpen door technische ontwikkelingen het luchtruim steeds beter leren te bedwingen. Toch straalt er van de ballonvaart nog steeds een zekere romantiek uit en staat deze nog altijd bij velen in de belangstelling. Na een algemene inleiding vertelt Arnold Kip aan welke eisen iemand moet voldoen om ballonvoerder te kunnen worden en worden de verschillen tussen een hetelucht- en een gasballon uitgelegd. Daarna wordt het optuigen en het starten van een gasballon behandeld. Na de pauze zal aan de hand van een serie luchtopnamen getoond worden hoe een ballonvaart gerealiseerd wordt en wat de mogelijkheden daarvan zijn. Aangezien ballonvaren erg weersafhankelijk is, zal tevens ingegaan worden op de invloed van het weer en de mogelijkheden om met ballons wedstrijden te organiseren.

Arnold Kip is een van de weinige Nederlanders met brevetten voor zowel een gasballon als een heteluchtballon. In ruim 30 jaar heeft hij als lid van de Ballon Club Westfalen in Marl (D) meer dan 700 ballonvaarten gemaakt en kan hij dus putten uit een grote ervaring als ballonvoerder.

Op 27 november houdt Dr. Ir. Ad Stoffelen van het KNMI de tweede weerkundige voordracht van het seizoen: “Hoe hard waait het in precies in een orkaan?”
Om te komen tot een nauwkeurige weersvoorspelling is een accurate en gedetailleerde analyse van de bestaande weersystemen van essentieel belang. Maar hoe verkrijg je precieze weergegevens in extreme weercondities, zoals orkanen? Metingen aan het aardoppervlak staan bloot aan extreme absolute windsnelheden, terwijl vliegtuigmetingen relatief duur zijn en satellietmetingen een beperkt zicht of resolutie hebben.
De spreker zal ingaan op zijn vluchten met de Amerikaanse "hurricane hunters" dwars door, onder andere, de tropische orkaan Ike. Het doel van deze vluchten was om de precieze metingen met de apparatuur aan boord van het Orion P3 vliegtuig te vergelijken met gelijktijdige satellietmetingen, om zo uit deze laatste metingen verbeterde schattingen van de windsnelheid en richting te kunnen afleiden voor deze extreme condities.
We staan ruim 150 jaar na de oprichting van het KNMI op een keerpunt wat betreft de weerwaarneming. Sinds kort leveren de atmosferische waarnemingen vanuit satellieten een

Ad Stoffelen is in 1962 geboren in de toenmalige gemeente Alphen en Riel onder de rook van Tilburg, waar hij op het St.Odulphuslyseum het Atheneum doorliep. Na de studie van Technische Natuurkunde op de Technische Universiteit Eindhoven is hij in 1987 in dienst getreden van het KNMI. In de periode van 1991-1994 heeft hij zijn werkzaamheden op het gebied van de satellietmeteorologie verricht op het ECMWF te Reading in Engeland, en in de omliggende perioden op het KNMI te de Bilt. Momenteel is hij verantwoordelijk voor de windgegevens van het ASCAT scatterometer instrument op de MetOp satelliet van EUMETSAT, en adviseert hij de organisatie EUMETSAT over het gewenste instrumentarium voor polaire satellieten in de periode na 2020. Verder is hij sinds lange tijd betrokken bij de ontwikkeling van een Doppler Wind Lidar in de ESA ADM-Aeolus missie.
Ad Stoffelen was in 2008 een van de zeven genomineerden voor de jaarlijkse nationale prijs "Wetenschap en Maatschappij".

Op 29 januari houdt Ruud Visser de eerste voordracht in het nieuwe jaar 2010 en wel over “Chemische processen in het heelal”.
Scheikunde vinden we overal: niet alleen op Aarde, maar ook op tal van plekken in de ruimte. Zonder chemische processen zouden we geen sterren hebben, geen planeten, en al helemaal geen leven. We gaan zien hoe de ruimte chemisch in elkaar zit en welke rol de chemie speelde bij de vorming van de Zon en de Aarde. De reis voert van het allereerste molecuul in het jonge universum naar uitgestrekte interstellaire stofwolken, en verder tot de eerste eencellige organismen op onze eigen planeet.

Ruud Visser is als promovendus werkzaam aan de Sterrewacht Leiden (onderdeel van de Universiteit Leiden) en houdt zich daar bezig met de chemische aspecten van de vorming van sterren en planeten. Na een studie scheikunde aan de Vrije Universiteit in Amsterdam is hij in september 2005 begonnen met zijn promotieonderzoek in Leiden. Na zijn promotie in het najaar van 2009 blijf hij als postdoc nog een jaar in Leiden om met de nieuwe Herschel-ruimtetelescoop op zoek te gaan naar water bij jonge sterren.

Op 26 februari vertelt Anthony Brown over allerlei aspecten van de Gaia missie door de ESA.
De Gaia ruimtemissie is een ESA Cornerstone project en ligt op schema voor de lancering in 2011. Het belangrijkste wetenschappelijke doel van Gaia is om de structuur en ontstaansgeschiedenis van de Melkweg te ontrafelen. Dit wordt gedaan met behulp van een stereoscopische `census' van 1 miljard sterren, waarbij nauwkeurig de afstanden en ruimtelijke bewegingen van de sterren gemeten worden. Om deze census goed te kunnen interpreteren meet Gaia ook nauwkeurig de kleuren van de sterren (fotometrie), waaruit de leeftijd en chemische samenstelling kan worden afgeleid. De astrometrische metingen van Gaia zullen meer dan 100 keer zo nauwkeurig zijn als die van de Hipparcos-missie. Gaia metingen hebben een nauwkeurigheid van 10 microboogseconden, ongeveer 3 miljardste graad. Dit correspondeert met de hoek die een Euromunt opspant op de maan gezien vanaf de aarde!
Het resultaat van deze missie zal een nauwkeurige driedimensionale kaart van de hele melkweg zijn, waarin ook de bewegingen van alle sterren en hun astrofysische kenmerken (zoals leeftijd, massa, chemische samenstelling, enz) vastgelegd zijn.
In deze lezing wordt eerst besproken waarom deze missie van belang is voor sterrenkundig onderzoek en wordt aan de hand van Hipparcos gegevens getoond wat we kunnen verwachten. Vervolgens komen de meer technische aspecten van de missie aan bod. Hoe worden de metingen verricht en hoe kan Gaia die enorme precisie halen?

Anthony Brown is 1996 gepromoveerd en na enkele postdoc posities in het buitenland is hij nu als astronoom werkzaam bij de Sterrenwacht Leiden. Hij houdt zich bezig met astrometrie, de vorming en evolutie van OB stergroepen en de structuur en vorming van de galactische halo. Hij is als lid van het internationale Gaia science team direct betrokken bij de voorbereiding het Gaia ruimtemissie project.

Op 26 maart staat de voordracht “Thema’s uit de geschiedenis van de Sterrenkunde” door Prof. Dr. H.J. Habing van de Universiteit Leiden op het programma. Helaas hebben we nog geen beschrijving van de voordracht ontvangen.

Op 23 april sluiten we het verenigingseizoen af met de voordracht "Bolvormige sterrenhopen: overlevenden uit het verre verleden" door Drs.Diederik Kruissen.
Bolvormige sterrenhopen zijn de oudste structuren in het nabije heelal. Gestaag en schijnbaar onverstoord draaien zij hun banen rondom het Melkwegstelsel. Wie goed kijkt, ziet echter dat bolvormige sterrenhopen langzaam uiteen worden getrokken door getijdekrachten van de Melkweg. Ze zijn de enige overlevenden van een miljarden jaren durend bloedbad en vormen zo de ene procent die niet ten prooi is gevallen aan de vraatzucht van hun moederstelsel. Gelukkig voor ons dragen ze onophoudelijk de littekens van deze voortdurende slijtageslag. Via die kenmerken vertellen bolvormige sterrenhopen ons wat ze de afgelopen twaalf miljard jaar hebben moeten doorstaan. En dat was voor hen allesbehalve gemakkelijk.

M13, een opname van Hay Rutten met een 14” Meade F/10 LX200R met een Canon 300D, belichtingstijd 30s. Bewerkt door Frans Kerren.

Diederik Kruijssen is promovendus aan het Sterrenkundig Instituut Utrecht (Universiteit Utrecht) en de Sterrewacht Leiden (Universiteit Leiden), waar hij onderzoek doet naar sterrenhopen en sterrenstelsels. In 2007 ontving hij van NWO een Toptalent-subsidie om zijn zelf ontworpen promotieonderzoek uit te voeren.

Overige activiteiten
Wat de overige activiteiten betreft gaan we het dit seizoen over een andere boeg gooien. De afgelopen twee jaar is geen enkele waarneemcursusavond door gegaan vanwege het steeds maar slechte weer. Het lijkt wel of we tegenwoordig meer bewolkte avonden hebben dan zo’n dertig jaar geleden. Zelfs verleden jaar lukte het niet, ondanks dat we het dubbele aantal avonden hadden gereserveerd. Is de klimaatverandering hier debet aan? Kortom, dit werkt niet en dus pakken we het anders aan. Als iemand nu in groepsverband wil waarnemen kan hij contact opnemen met andere leden met de vraag of ze willen meedoen, zodat onderling iets afgesproken kan worden. Op verzoek wordt aan leden een deelnemerslijst toegestuurd. Aanvraag van deze lijst betekent wel dat je ook op de lijst komt te staan met adres, telefoonnummer en e-mail adres.

Excursie
Sinds lang doen we weer eens een excursie. Het is dan wel een mini-excursie, maar het thema is ‘heftig’. We bezoeken de sterrenkundige expositie „Sternstunden - Wunder des Sonnensystems" in Oberhausen op 10 oktober. Daarna bezoeken we het Planetarium in Bochum waar de voorstelling ‘Gefahr aus dem All’ wordt bekeken. Deze gaat over de mogelijkheid dat een asteroïde op Aarde terecht zal komen. Dit gebeurde o.a. 65 miljoen jaar gelede en was de oorzaak van het uitsterven van de dinosaurussen. Vertrek is in Venlo om 9h, Terugkomst in Venlo is ca. 19h30. We reizen per carpool. Kosten per persoon 30 Euro. Dit is inclusief entrée en reiskosten. Exclusief versnaperingen of eten onderweg. Opgave bij Hay Rutten via mail: info@astrovenlo.nl . We zoeken nog een restaurant om vooraf aan het planetariumbezoek wat te kunnen eten. Opgave uiterlijk 1 september per e-mail. Aanmelding is bindend! Dit in verband met afspraken in het planetarium.

Nacht van de Nacht
Op 24 oktober is de Nacht van de Nacht. De maan staat dan in het 1e kwartier laag aan de horizon. Wilt u meedoen, neem dan contact op met Hay Rutten, info@astrovenlo.nl .

Landelijke sterrenkijkdagen
Natuurlijk doen we wel mee met de landelijke sterrenkijkdagen, die naar verwachting plaats zullen vinden op 19, 20 en 21 maart 2010. Dit gebeuren voor het grote publiek organiseren we natuurlijk volgens het vertrouwde recept dat altijd goed heeft gewerkt. Fotowedstrijd Doen we dan niets aan waarnemen? Jawel! Zoals in de jaarvergadering afgesproken, komt er een speciale rubriek op onze afdelings-website, waarop foto’s van leden worden gepubliceerd met bronvermelding. Alle soorten weer- en sterrenkundige foto’s, gemaakt met een simpel fototoestel of via een gekoelde CCD-camera door een supergrote telescoop, zijn welkom. Om de zaak extra spannend te maken hebben we elke maand een thema (zoals maan, planetoïden, halo’s), maar de inzendingen zijn hieraan niet gebonden. De opnames kunnen per e-mail verzonden worden naar een speciaal e-mailadres van onze vereniging. Dat is fotowedstrijd@astrovenlo.nl . Er wordt dan voor verdere publicatie zorggedragen. Tijdens de eigen-ledenavond in december wordt uit de inzendingen door de aanwezige leden de “foto van het jaar” verkozen. De winnaar krijgt hiervoor een kleine attentie. De onderwerpen zijn: augustus: ‘Meteoren en andere bewegende objecten aan de hemel’, september: ‘leden van ons zonnestelsel’, oktober: ‘herfst’, november: ‘buiten ons zonnestelsel’. Veel succes!

Overige Informatie

Instrumenten
De vereniging heeft een aantal instrumenten in bezit die ter beschikking staan voor uitleen. Dit zijn een 140 mm Schmidt/Cassegrain telescoop en twee astronomische binoculairen: 14x100 en 11x80. Ook kan de door Willem van Enkcevort geschonken stabiele parallactische montering geleend worden. Deze is geschikt voor een lenzentelescoop tot ca. 10 cm of een spiegeltelescoop tot ca. 20 cm. Een aanvraag tot lenen kan bij het bestuur worden ingediend. Lenen is gratis, maar er wordt wel een borgsom gevraagd.

Tijdschriftenuitleen
Steeds meer leden maken gebruik van de tijdschriftenuitleen. In de portefeuille hebben we: Zenit, Sky and Telescope, Sterne und Weltraum en het ESA-bulletin. Voor leden is deelname aan de tijdschriftencirculatie gratis. Per keer kunnen maximaal 3 tijdschriften geleend worden; inleveren gebeurt bij de volgende voordracht.

Website
De afdelingswebsite wordt onderhouden door onze webmaster Geert Ottenheijm. Hierop staat allerlei informatie over onze vereniging en worden last minute mededelingen gedaan, zoals het niet doorgaan van een voordracht door plotselinge ziekte van de spreker. Daarnaast is het een schitterende startpagina met heel veel goede en snelle links naar allerlei sites. Het adres van de website is www.astrovenlo.nl. Voor extra informatie kunt u een mail sturen naar info@astrovenlo.nl .

Nieuwsgroep
Naast de website verzorgt Geert Ottenheijm ook een Yahoo-nieuwsgroep: http://tech.groups.yahoo.com/group/astrolimburg/ . Ieder lid kan zich hiervoor aanmelden en is alleen maar voor leden van onze vereniging. Niet alleen dat Geert je op de hoogte houdt van recent nieuws en interessante sites, maar leden kunnen ook berichten over hun eigen activiteiten. Er zijn geen kosten aan verbonden. Via de nieuwsgroep worden ook de convocaties verstuurd. Als je je aanmeldt ben je verzekerd van de convocaties van de vereniging en veel ander nieuws. Mochten er ad hoc wijzigingen zijn in het programma of anderszins, dan bent je direct op de hoogte.
Deze nieuwsgroep wordt straks het algemene contact- en verzendorgaan van het bestuur naar leden toe en tussen de leden onderling. Dus als je mooie plaatjes gemaakt hebt of iets bijzonders gezien hebt en je wilt dat met anderen delen, dan is dat het ideale adres om het aan alle leden bekend te maken.
Ook als het helder is en je gaat waarnemen op een andere locatie dan bij je thuis, is het een ideaal medium om iets samen te ondernemen. Privacy is gewaarborgd omdat alleen leden lid kunnen worden van de nieuwsgroep.

Convocering
De convocaties worden digitaal verstuurd, voor zover iemand een internetaansluiting met e-mail adres heeft. Voor de overigen wordt kort voor iedere voordracht een herinnering gestuurd met een korte samenvatting plus actuele mededelingen. Zoals in de vorige alinea staat is het de bedoeling dat ook via de yahoogroep te doen. De convo zal als pdf-file worden geplaatst in de folder ‘files’. Zo is er ook automatisch een archief van al uw convo’s en andere mededelingen. Heeft u een e-mail adres en ontvangt de convocatie nog met de post, stuur een e-mail aan info@astrovenlo.nl en u ontvangt de convocatie en verdere actuele informatie voortaan per e-mail.

Contributies
De contributies zijn:

• Jongeren tot 14 jaar: € 10,00
• Tot 21 jaar: € 25,00
• Tot 60 jaar: € 30,00
• Vanaf 60 jaar: € 25,00
• Gezinslidmaatschap: € 2,50 p.p. (het hoofdlid moet 21 jaar of ouder zijn)

Abonnement Zenit loopt uitsluitend via Stichting “De Koepel” en kost ca. € 55 per jaar. Zoals gewoonlijk ontvangen de leden, die dat opgegeven hebben de convocaties en overige informatie via e-mail. Ontvangt u dit programma nog per post en wenst op de hoogte te blijven via email, stuur dan een mailtje naar de vereniging, info@astrovenlo.nl